Relacje między borsukiem a człowiekiem
Choć często człowiek sądzi, że jest inaczej, borsuki raczej nie kolidują z ludzkimi działaniami. Panuje obiegowa opinia, że zwierzęta te budując swe nory w okolicach dróg polnych sprawiają, że zapada się ziemia – zdarza się to jednak bardzo rzadko.
Część osób sądzi też, że borsuki wyjadają zboża – faktycznie, zdarza się tak, ale tylko, gdy brakuje dżdżownic i ropuch, co w ciągu roku stanowi krótki, góra 4 tygodniowy okres. Poza tym borsuki potrafią znaleźć wiele innych źródeł pokarmu niż zboża. Zresztą by zapobiec wyjadaniu plonów przez te zwierzęta wystarczy ogrodzić pole plastikową lub tkaninową taśmą, co skutecznie zniechęca borsuki do poszukiwania tam pożywienia.
W Wielkiej Brytanii, Irlandii, Hiszpanii, Włoszech oraz w Grecji borsuki są pod prawną ochroną. Inaczej rzecz ma się np. we Francji czy w Niemczech, gdzie jest to zwierzyna łowna. Najczęściej poluje się na nią z psami – jamnikami, które zostały specjalnie do tego celu wyhodowane. Gdy jamnik namierzy norę borsuka ludzie ją rozkopują, chwytają zwierzę żywcem – a następnie je wypuszczają. Jest to działanie zupełnie bezsensowne, niszczy się bowiem dom borsuka jedynie dla własnej chwilowej uciechy – w dodatku nie mającej nic wspólnego z umiejętnościami człowieka, lecz jedynie jamnika.
W dawnych czasach borsuk był dla wielu ludów symbolem siły. W Szkocji każdy mężczyzna posiadał torbę zrobioną z borsuczego futra. Z kolei Leopold I, austriacki cesarz, kazał przygotować dla swego wnuka, Józefa Ferdynanda Bawarskiego, specjalną zabawkę zawierającą łapę borsuka.
Gdzie najbardziej lubi żyć borsuk oraz jakie czyhają na niego zagrożenia w świecie zwierząt
Borsuki najbardziej lubią mieszkać w lasach liściastych. W Europie, gdzie przeprowadzono nad nimi najwięcej badań, wykazano, że w lasach liściastych znajduje się od 38 do 58% borsuczych nor. W lasach iglastych jest ich o wiele mniej – zaledwie od 8,5 do 18%. Jeszcze mniej, bo tylko od 6,5 do 9%, jest na terenach odkrytych. Jeszcze inaczej wygląda to w Wielkiej Brytanii, która stanowi dom dla znacznej części populacji borsuków – mieszka ich tam ćwierć miliona. Brytyjskie borsuki w 72% żyją w lasach, zagajnikach, sadach, ogrodach i innych miejscach, w których pod dostatkiem jest drzew liściastych. Reszta borsuków buduje swe nory na cmentarzach i polach golfowych lub mieszka na wysypiskach śmieci oraz w fundamentach różnych budynków – nawet w rurach kanalizacyjnych. Borsuki nie są zwierzętami wędrownymi – jeżeli ich nora jest umiejscowiona w spokojnym, bezpiecznym miejscu, mogą w niej żyć przez całe pokolenia.
Borsuki nie mają wśród zwierząt wielu wrogów – owszem, zdarza się, że są zabijane przez tygrysy, rysie, niedźwiedzie, wilki czy hieny, ale nie dochodzi do tego często – borsuki to wojownicze i silne stworzenia, potrafią się wytrwale bronić, co najczęściej skłania innych drapieżników do poszukiwania łatwiejszej zdobyczy – takiej, która nie ma ostrych kłów i pazurów.
Jak rozmnażają się borsuki?
Borsuki kopulują wielokrotnie w ciągu całego roku. Samice są pokrywane najczęściej tylko przez dominującego samca, choć zdarza się, że w kryciu uczestniczą wszystkie samce z danego klanu. Czasem samce borsuków wyruszają w podróż by poszukać samic z innych klanów. Borsuki, przed rozpoczęciem kopulacji, obwąchują się przez pewien czas, wydają różne piski, skomlenia i tym podobne dźwięki. Borsuki, mimo, że zazwyczaj bardzo pokojowo nastawione do osobników z własnego klanu, potrafią walczyć o samice, i to w sposób bardzo zażarty. Starają się ugryźć oponenta w szyję albo w zad, wydając przy tym bardzo głośne dźwięki , starając się przepędzić konkurenta.
Samice, mimo, że odbywały kopulacje przez cały rok, zostają zapłodnione dopiero w grudniu. Około siedmiotygodniowa ciąża kończy się porodem w lutym, w wyniku którego rodzi się od 1 do 5 młodych. Noworodki przez pierwsze pięć tygodni życia nie otwierają oczu. Mają różową skórę, którą zasłania biały puch, jakim są porośnięte. Od razu wyraźnie widoczne jest charakterystyczne, biało-czarne, futro na głowie. Młode borsuki przez kilka tygodni nie opuszczają w ogóle nory, są wówczas karmione tylko matczynym mlekiem. Pierwszy raz wychodzą z nory, gdy ich wiek zbliża się do 8 tygodnia. Nie potrafią jeszcze same zdobywać pożywienia – tego nauczą się dopiero między 5 a 8 miesiącem swego życia. Po około 10 miesiącach osiągają wagę i rozmiary dorosłego osobnika – następuje to zwykle w grudniu. Są wtedy gotowe zacząć niemal normalne borsucze życie. Niemal, bo dojrzałość płciową osiągają później – najczęściej około 15 miesiąca swego życia, choć zdarza się, że następuje to dopiero po 2 latach.
Podstawowe informacje o zachowaniach borsuków
Borsuki, jako świetni kopacze, mieszkają w norach. Ich domy bywają ogromne – zarejestrowano nory, które miały około 100 wejść, powierzchnię hektara, a by je wykopać borsuki musiały przerzucić blisko 40 ton ziemi. Borsuki zazwyczaj nie użytkują wszystkich komór, jakie posiada ich dom. Niektóre z nich służą za legowiska, inne to ustępy, niektóre zaś – cmentarze. W norach, których nie wykorzystują borsuki, mieszkają często lisy lub króliki. Zwierzęta nie robią sobie żadnych wzajemnych problemów i pokojowo współegzystują.
Borsuki to zwierzęta niezwykle społeczne. Żyją w zwartych klanach, do których przeciętnie należy 6 borsuków, choć liczba ta bywa inna – zdarza się, że borsuki żyją tylko w parze, a bywa i tak, że klan liczy 23 istot. Najczęściej klan tworzy para oraz ich młode, chociaż obserwowano grupy, w których skład wchodziły same dorosłe osobniki, a także – same samce. Mimo często dużej liczebności klanów, borsuki nie potrzebują wielkiego terytorium do życia – w regionach, które obfitują w pokarm wystarcza im 30 hektarów. Jeżeli jednak o pokarm jest trudno ich terytorium gwałtownie się rozrasta – może sięgać nawet 200 hektarów. Granice tegoż są twardo bronione przez wszystkich członków klanu, w czym, oczywiście, przodują samce – zwłaszcza samiec dominujący. By zniechęcić inne borsuki do wchodzenia na terytorium danej grupy, jego granice są oznaczone moczem i odchodami przez wszystkich członków klanu.
Czym, oraz jak, odżywia się borsuk?
Borsuki absolutnie nie potrafią polować – wszystkie ruchliwe stworzenia umykają im bez problemu. Dlatego borsuk zadowala się istotami, które złapać bardzo prosto – dżdżownicami, ropuchami, chrząszczami biegaczowatymi, żukami, ślimakami oraz różnymi rodzajami roślin, w tym dojrzałymi owocami, rodzynkami, kukurydzą, pszenicą, owsem czy grzybami.
Ulubionym pokarmem borsuków są ropuchy. Żywi się nimi przede wszystkim w okresie wiosny, gdy ropuchy zbierają się w dużych grupach i składają skrzek – wówczas najprościej je złapać. Choć skóra ropuch zawiera trującą substancję, borsukom to nie przeszkadza, potrafią sobie z tym poradzić – obierają pazurami ropuchę ze skóry.
Zwierzęta te chętnie pałaszują też padlinę – czasami można spotkać je przy drogach, gdzie wyszykują ofiar wypadków drogowych. Nie wzgardzą także chorymi zwierzętami lub bardzo młodymi, na przykład króliczymi noworodkami. Ważne, by nie było trudności ze złapaniem potencjalnego pokarmu. Borsuk posiada niezwykle wyostrzony słuch – to prawdopodobnie dzięki niemu namierza swe ofiary. To on pozwala mu wykrywać pod ściółką leśną czy pod korą drzew owady. Borsuk szuka ofiar pochylony nad ziemią, cały czas węsząc i nadstawiając ku niej uszu. Jako że jest urodzonym kopaczem przekopuje ciągle podłoże wyszukując dżdżownic i innych bezkręgowców żyjących w glebie.
Dziennie borsuk musi spożyć pokarm o ciężkości wahającej się od 400 do 600 gram. Jest to zależne od pory roku. Borsuki zmieniają swój jadłospis w zależności od okolicy w jakiej przebywają – są wszystkożerne i nie przywiązują się do jednego rodzaju żywności. W każdych warunkach potrafią znaleźć coś, co im odpowiada. Na przykład jesienią często pałaszują owoce, czy to leśne, czy to podkradzione z sadów, do których borsuki, jeżeli mają okazję, lubią się wkradać. Jednak, co stwierdzono na podstawie badań przeprowadzonych we Francji, lwią częścią jadłospisu borsuków są dżdżownice. Inne pokarmy stanowią raczej dodatek.
Jak kształtował się znany nam dziś borsuk
Borsuk wywodzi się od stworzeń z rodziny łasicowatych, która pojawiła się około 40 milionów lat temu. Ci przodkowie borsuka, podobni do kuny, nie posiadali tak wyspecjalizowanych zdolności jak dzisiejsze łasicowate. Pierwszy przedstawiciel borsuków żył około 20 milionów lat temu w Azji. Stamtąd przedostał się, przez istniejące jeszcze przejście lądowe, do Ameryki Północnej. Tam żyje dziś podgatunek borsuka – borsuk amerykański. Borsuk europejski wykształcił się z kolei na terenie Azji – tam dostosowywał się do życia w umiarkowanym klimacie lasów liściastych. Przed około 2 milionami lat temu jeden z wymarłych już podgatunków borsuka, blisko spokrewniony z dzisiejszym borsukiem europejskim, bytował na terenie, który dziś należy do Francji. Pierwsze meles meles pojawiły się około 800 tysięcy lat temu na terenie Europy. Od tamtego czasu niewiele się już zmieniły. Rozprzestrzeniły się po całej Europie, szczególnie upodobawszy sobie Wyspy Brytyjskie.
Czyli podstawowe informacje o borsuku
Meles meles, borsuk, to ssak z rodziny łasicowatych (mustelidae) z rzędu drapieżnych (carnivora). To przeciętnych rozmiarów stworzenie (osiąga 70-87 centymetrów długości bez ogona, ogon jest zazwyczaj długi na około 15 cm) waży niewiele – od 9 do 17 kilogramów, przy czym samce są przeciętnie o kilka kg cięższe od samic. Borsuki żyją w strefach klimatu umiarkowanego w Europie oraz w Azji, w tym w Japonii. Podgatunki tego stworzenia żyją również w Ameryce Północnej oraz na Bliskim Wschodzie.
Borsuki żyją przede wszystkim w lasach liściastych, choć nie wzgardzą też łąkami, które nie leżą wyżej niż 1600 lub 1700 metrów n.p.m. Żywią się wieloma rodzajami pokarmów, zarówno roślinnymi jak i mięsnymi, choć najbardziej lubią dżdżownice. Żyją w zwartych grupach zwanych klanami, którym przewodzi jeden samiec. Dojrzałość płciową osiągają w wieku od 12 do 15 miesięcy. Ich okres reprodukcyjny przypada przede wszystkim na wiosnę, choć kopulują przez cały rok. Ciążą trwa około 7 tygodni. W jednym miocie rodzą się średnio 2 lub 3 młode, choć zdarza się, że urodzi się nawet 5 małych borsuków. Borsuki żyją w naturze nie więcej niż 15 lat, w niewoli dłużej – rekord wynosi aż 19 lat. Nie są zwierzętami chronionymi – ich liczebność jest dość duża, na przykład jeszcze kilka lat temu na samych Wyspach Brytyjskich żyło ich około 250 tysięcy, tysięcy a byłego zachodnich krajach byłego ZSRR – pół miliona.